از واردات محدود با رویه کولبری تا مطالبه ایجاد رویه واردات و صادرات قطعی؛ چرا سیف هنوز به جایگاه تجاری مورد انتظار نرسیده است؟
ده نگی شار :
بازارچه مرزی سیف سقز سال‌هاست میان وعده‌های بازگشایی، ضرورت تکمیل زیرساخت‌ها و مطالبه توسعه مبادلات تجاری قرار گرفته است؛ بازارچه‌ای که با وجود بازگشایی‌های اعلام‌شده و تأکید مسئولان بر ظرفیت‌های اقتصادی آن، همچنان با پرسش اساسی درباره چگونگی فعالیت و آینده تجاری خود روبه‌روست. آخرین اظهارات فرماندار سقز درباره ضرورت ایجاد رویه واردات و صادرات قطعی از طریق گمرک سیف نیز بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که چرا این گذرگاه مرزی هنوز نتوانسته از ظرفیت‌های بالقوه خود برای توسعه تجارت شهرستان استفاده کند؟
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، بازارچه مرزی سیف پس از حدود یک دهه تعطیلی، در آبان‌ماه ۱۴۰۲ بازگشایی شد؛ اما این بازگشایی به معنای تثبیت فعالیت تجاری آن نبود. در مهرماه ۱۴۰۴ نیز خبر بازگشایی مجدد بازارچه منتشر شد؛ موضوعی که خود نشان می‌دهد میان اعلام بازگشایی و شکل‌گیری فعالیتی مستمر و پایدار، فاصله‌ای جدی وجود داشته است.
در ادامه همین روند، گزارش‌هایی از پیگیری برای توسعه زیرساخت‌ها و راه‌اندازی پایانه صادراتی منتشر شد. با این حال، تداوم طرح موضوع فعال‌سازی بازارچه و مطالبه ایجاد رویه‌های جدید گمرکی نشان می‌دهد که مسئله سیف صرفاً بازگشایی فیزیکی نیست، بلکه فراهم کردن شرایط لازم برای تجارت مستمر و برخورداری از رویه‌های گمرکی متناسب با ظرفیت‌های منطقه نیز اهمیت دارد.
کولبری؛ مسیر فعلی واردات، نه پاسخ کامل به مطالبه تجاری سقز
در آخرین دیدار ضیاالدین نعمانی، فرماندار سقز، با فرود عسگری، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس‌کل گمرک ایران، موضوع ایجاد رویه واردات و صادرات قطعی از طریق گمرک سیف مطرح شد. در این دیدار که فرامرز امیدی، مدیرکل گمرکات استان کردستان، نیز حضور داشت، فرماندار سقز با اشاره به اهمیت تسهیل فعالیت‌های تجاری و فراهم‌سازی زمینه توسعه مبادلات بازرگانی، خواستار ایجاد این رویه شد.
در توضیح وضعیت فعلی گمرک سیف اعلام شده است که میوه‌های استوایی، لوازم خانگی و کالاهای اساسی از جمله برنج، روغن و انواع لوبیا از طریق رویه کولبری وارد می‌شوند.
این توضیح نشان می‌دهد که دست‌کم در چارچوب رویه اعلام‌شده، ورود برخی کالاها امکان‌پذیر است؛ بنابراین، مسئله را نمی‌توان بدون تفکیک میان انواع فعالیت گمرکی، تعطیلی مطلق هرگونه ورود کالا توصیف کرد. آنچه همچنان محل مطالبه است، گسترش فعالیت گمرک از وضعیت فعلی به سمت ایجاد امکان واردات و صادرات قطعی و فراهم شدن بستر تجارت بازرگانی گسترده‌تر است.
تفاوت این دو موضوع اهمیت زیادی دارد. فعالیت در قالب کولبری تابع ضوابط و محدودیت‌های خاص خود است، در حالی که ایجاد رویه واردات و صادرات قطعی می‌تواند مسیر متفاوتی برای فعالیت تجار و بازرگانان فراهم کند. تحقق این مطالبه، البته به تصمیم مراجع ذی‌صلاح، تکمیل الزامات قانونی و زیرساختی و فراهم شدن شرایط اجرایی لازم وابسته است.
از همین رو، پرسش اصلی درباره سیف این است که با وجود بازگشایی‌های اعلام‌شده و تداوم پیگیری مسئولان، چه موانعی همچنان بر سر راه استقرار رویه‌های تجاری مورد مطالبه شهرستان قرار دارد و چه زمانی قرار است این موانع برطرف شوند؟
باشماق مریوان؛ نمونه‌ای از گسترش ظرفیت‌های گمرکی
مقایسه وضعیت سیف با مرز بین‌المللی باشماق مریوان، تفاوت سطح فعالیت و جایگاه این دو گذرگاه را روشن‌تر می‌کند.
باشماق سال‌هاست به‌عنوان یکی از گذرگاه‌های مهم تجاری ایران با اقلیم کردستان عراق فعالیت می‌کند و در حوزه صادرات، ترانزیت و ورود موقت کالا جایگاه قابل‌توجهی دارد. گزارش‌های منتشرشده از عملکرد این گمرک نیز نشان‌دهنده گستره فعالیت آن در رویه‌های مختلف تجاری است.
در تازه‌ترین تحولات، خبر تعیین گمرک باشماق به‌عنوان گمرک تخصصی مجاز برای ترخیص پارچه و تلفن همراه منتشر شده است؛ تصمیمی که بر اساس اظهارات مسئولان گمرکی استان، با موافقت رئیس‌کل گمرک ایران اتخاذ شده است. این اقدام، نمونه‌ای از تعریف ظرفیت مشخص برای یک گمرک در چارچوب تقسیم کار تخصصی گمرکات کشور به شمار می‌رود.
البته تخصصی شدن ترخیص پارچه و تلفن همراه در باشماق به معنای رفع تمام مشکلات این مرز نیست. گزارش‌های مربوط به این گذرگاه همچنان از چالش‌های زیرساختی، کندی برخی فرایندهای تجاری و ضرورت توسعه تجهیزات و خدمات مرزی حکایت دارند. با این حال، فعالیت مستمر در حوزه‌های مختلف و تعیین نقش تخصصی برای ترخیص برخی کالاها، نشان می‌دهد که باشماق از جایگاهی تثبیت‌شده‌تر در شبکه تجارت مرزی برخوردار است.
