تراژدی «جذب و گریز» متخصصان ، فراتر از آمار، به فکر پایداری باشید
مدیر شبکه بهداشت و درمان در پیامی به یکی از کانال های شهرستان به جذب بیش از ۶۰ پزشک متخصص و فوق تخصص جدید افتخار کرده است که در نگاه اول، دستاوردی عظیم و نویدبخش برای ارتقاء سطح سلامت شهرستان سقز به نظر میرسد. اما در پس این عددِ وسوسهانگیز، یک واقعیت تلخ و ساختاری نهفته است: تراژدی «جذب و گریز»
این صرفاً یک ضعف در آمار نیست، بلکه نشانهای از یک ضعف استراتژیک و مدیریتی در حلقه حیاتی «تأمین و ماندگاری نیروی انسانی متخصص» است.
مدیری که صرفاً بر آمار جذب تکیه میکند، در حال نمایش نیمه اول و سادهی معادله است و عامدانه یا سهواً از نیمه دوم، یعنی «ماندگاری و پایداری خدمت»، چشمپوشی میکند.
جذب پزشکان متخصص و فوق تخصص، غالباً از طریق اجرای طرحهای اجباری، تعهدات خدمتی و سهمیههای مناطق محروم صورت میگیرد. این پزشکان، عمدتاً به حکم قانون وادار به حضور میشوند، نه به انتخاب آزادانه.
یک مدیریت کارآمد، باید پیش از اتمام دوره تعهد، با ایجاد «بستههای انگیزشی چندوجهی»، میل به ماندگاری را در پزشک ایجاد کند. تکیه بر آمار جذب (که ماهیت آن موقت و تحمیلی است)، نشان میدهد که مدیر صرفاً نقش «اجراکننده دستورالعملهای بالادستی» را داشته، نه یک «رهبر تحولآفرین» در ایجاد محیط کاری جذاب.
یک پزشک متخصص، تنها یک «نیروی کار» نیست؛ او یک فرد است با نیازهای معیشتی، رفاهی، شغلی و علمی. هنگامی که پزشکان پس از چند ماه خدمت، سقز را ترک میکنند، دلیل را باید در موارد دیگری همچون ضعف در زیرساختهای رفاهی و هتلینگ پزشکان، مسائل مالی و معوقات بیمهای، نارضایتی علمی و شغلی، بار کاری نامتعادل و… جستجو کرد
این چرخه معیوب «جذب، استقرار، فرار»، میتواند منجر به ایجاد «خلاء خدمتی» متوالی شود، با خروج ناگهانی یک متخصص به دلیل ضعف سیستم یا تهدید افراد خاص، نیاز آن رشته در شهرستان دوباره حاد میشود و بیماران باید برای ماهها و یا سالها منتظر متخصص بعدی بمانند. این امر، تداوم خدمترسانی را مختل و اعتماد عمومی به نظام درمانی را سلب میکند.
هزینههای هنگفتی صرف جذب، استقرار، تجهیز بخش و حتی تبلیغات حضور یک متخصص میشود؛ اما فرار زودتر از موعد او، تمام این سرمایهگذاری را به یک «هزینه سوخته» تبدیل میکند که نتیجهای جز سرخوردگی و اتلاف منابع در پی ندارد.
زمانی که متخصصان جذبشده، به سرعت شهر را ترک میکنند، عملاً دسترسی مردم سقز به خدمات تخصصی، به کلینیکهای خصوصی موقت و گرانتر محدود میشود. این امر، مستقیماً با آرمان «عدالت در سلامت» در تعارض است و نشان میدهد که مدیریت شبکه نتوانسته است با اتخاذ تدابیر حمایتی و نظارتی، سهم بخش دولتی را در ارائه خدمات تخصصی حفظ کند.
مدیر محترم شبکه بهداشت لازم است به اطلاع جنابعالی رسانده شود که مدیریت موفق در حوزه سلامت، نه در تعداد افتتاحها و نه در آمار متخصصین موقت، بلکه در پایداری خدمات، رضایت شغلی ارائهدهندگان خدمت و دسترسی آسان و عادلانه مردم تجلی مییابد. اگر متخصصان پس از چند ماه خدمت، ساک خود را میبندند و میروند، زنگ خطر جدی برای مدیریتی است که در تأمین مهمترین مولفه یعنی «رضایت نیروی انسانی» کاملاً شکست خورده است. این واقعیت، سایه سنگینی بر تمام دستاوردهای فیزیکی اعلامشده میاندازد.
